1. Kavramsal Çerçeve ve Hukuki Nitelik Trafik kazasından kaynaklanan araç değer kaybı, aracın kaza sonrası onarılmış olsa dahi, ikinci el piyasasında meydana gelen ekonomik eksilmeyi ifade etmektedir. Literatürde bu kavram, aracın kaza tarihindeki hasarsız piyasa değeri ile kaza sonrası onarılmış haldeki piyasa değeri arasındaki fark olarak tanımlanmaktadır. Onarım işlemleri yetkili servislerde orijinal parçalarla yapılsa bile, piyasadaki “kazalı araç” algısı nedeniyle oluşan bu fark, doğrudan maddi zarar kapsamında değerlendirilmektedir.
“Değer kaybı, aracın trafik kazası sonucu hasarlanıp, onarılmasından sonraki değeri ile hiç hasarlanmamış haldeki değeri arasındaki farka dair olup… değişen, düzelen kavramlarıyla ve tamamen ticari kâr kaygısıyla oluşturulmuş bir araç değer kaybı algısı mevcuttur. Trafik kazasına karışan araçtaki zarar gören kısımlar orijinal parçalarla değiştirilip onarılsa bile bu algı sonucunda araç mutlaka değer kaybına uğrayacaktır.” (Alsancak, 2021; Ersoy, 2023).
2. Sigorta Teminatı Kapsamı ve Yasal Dayanak Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası (KZMSS/Trafik Sigortası) Genel Şartları’nın A.5. maddesi uyarınca, değer kaybı “Maddi Zararlar Teminatı” kapsamında sigortacının sorumluluğundadır. Sigorta şirketi, üçüncü şahsın aracında meydana gelen doğrudan zararları karşılamakla yükümlüdür.
“Maddi zarar tâbiriyle kastedilmek istenen, hak sahibi olan kişinin, ‘bu Genel Şartlarda tanımlanan ve zarara uğrayan araçta meydana gelen değer kaybı da dâhil olmak’ üzere doğrudan mallarında meydana gelen azalmadır.” (Karaca, 2022).
“Maddi zararlar teminatı ile maddi hasarlı trafik kazalarında hasar gören araçlarda meydana gelen ‘doğrudan zararlar’ teminat altına alınmıştır… Ancak araçta meydana gelen ticari kazanç kaybı ya da aracın kira bedeli veya araçta taşınan mala gelen zarar gibi doğrudan araç hasarına girmeyen dolaylı zarar halleri teminat dışında bırakılmıştır.” (Özdağ Yılmaz, 2024).
3. Tazminatın Belirlenmesi ve Hesaplama Kriterleri Değer kaybının tespiti, sigorta eksperleri tarafından KZMSS Genel Şartları ekinde yer alan usul ve esaslara göre yapılmaktadır. Hesaplamada aracın markası, modeli, yaşı, kilometresi ve hasar gören kısımların niteliği belirleyici olmaktadır.
“Araçtaki değer kaybı belirlenirken, aracın markası, yaşı, modeli ve hasar gördüğü kısımları dikkate alınarak aracın kaza tarihinden önceki 2. el satışı değerinin tespiti ile aracın tamir edildikten sonra ikinci el satış değerinin tespiti ve arasındaki fark gözönüne alınmaktadır.” (Ersoy, 2023).
“Değer kaybı, talep edilmesi halinde, Kurum tarafından belirlenecek usul ve esaslara göre atanacak sigorta eksperi tarafından bu Genel Şartların Ek-1’inde yer alan esaslara göre tespit edilir.” (Ersoy, 2023; Yolal, 2019).
4. Teminat Dışı Haller ve İstisnalar Literatürde, her hasarın değer kaybı tazminatına konu olamayacağı, özellikle aracın tam hasarlı (pert) sayıldığı durumların bu kapsam dışında tutulduğu belirtilmektedir.
- Pert/Hurda Araçlar: Aracın trafikten çekilmesini veya hurdaya ayrılmasını gerektirecek boyutta hasar alması durumunda, sigorta şirketi araç bedelini öder; ancak ayrıca değer kaybı tazminatı ödenmez.”Hasar sebebiyle trafikten çekme veya hurdaya çıkarılma işlemi görmüş araçların değer kaybı tazminatı talepleri ile motorlu araç vasfını kaybeden araçlar bakımından değer kaybı talepleri de poliçe teminatı dışında kabul edilmiştir.” (Ersoy, 2023; Berber, 2024).
- Oransal Sınırlamalar: Genel Şartlar Ek-2 uyarınca bazı oransal sınırlamalar mevcuttur.”Söz konusu değer kayıpları EK-2’ye göre aracın kaza anındaki rayicinin %25’ini aşan talepler ile kiralık araçlarda eksper tarafından hesaplanan değer kaybının %50’sini aşan talepler olarak belirlenmiştir.” (Güven, 2019).
5. Yargı Kararları ve Anayasa Mahkemesi İptal Kararının Etkisi Yargıtay yerleşik içtihatlarında değer kaybını “gerçek zarar” ilkesi gereği tazminat kapsamında kabul etmektedir. Ayrıca, tazminat hesaplamasında kullanılan yöntemlere ilişkin Karayolları Trafik Kanunu’nun (KTK) 90. maddesindeki bazı düzenlemelerin Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edildiği ve bu durumun hesaplama yöntemlerinde genel hukuk kurallarına (TBK haksız fiil hükümleri) atıf yapılmasını gündeme getirdiği belirtilmektedir.
“Sigorta kuruluşu, sigorta poliçesi kapsamında uğranılan gerçek zararı ödemekle yükümlüdür; bu çerçevede kaza sonrası araçta meydana hasarın ve değer kaybının, maddi zarar olarak tazminatın kapsamı içerisinde yer alacağı… noktasında tereddüt bulunmamaktadır.” (Alsancak, 2021).
“AYM’nin Kararı ile tazminatın hesaplanmasına ilişkin KTK m. 90’da yer alan genel şartlar ibareleri iptal edilmiştir.” (Kaya, 2021).
6. Zamanaşımı Değer kaybı tazminatı taleplerinde zamanaşımı süreleri KTK m. 109 ve Genel Şartlar C.8 maddesi uyarınca düzenlenmiştir.
“Trafik kazaları sonucu oluşan araç hasarının tazminine ilişkin taleplerin, zarar görenin, zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yıl ve herhalde kaza gününden başlayarak on yıl içinde zamanaşımına uğrayacağı belirtilmiştir.” (Alsancak, 2021).
