İncelenen yargı kararlarında, araç değer kaybı tazminatına hükmedilebilmesi için temel belirleyici unsurun tarafların kusur oranları olduğu görülmektedir. Mahkemeler, kusur tespiti ve tazminat hesabında aşağıdaki kriterleri esas almaktadır:
A. Kusur Tespiti ve Dayanakları
Mahkemeler, kusur oranlarını belirlerken kaza tespit tutanakları, Tramer kayıtları, Adli Tıp Kurumu (ATK) Trafik İhtisas Dairesi raporları ve uzman bilirkişi heyeti raporlarına dayanmaktadır.
Tam Kusur (%100) Durumu: Davalı sürücünün 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu (KTK) maddelerini (özellikle 47, 52, 56, 67 ve 84. maddeler) ihlal ettiği durumlarda %100 kusurlu sayıldığı görülmüştür. Örneğin; arkadan çarpma, şerit ihlali, park halindeki araca çarpma, geri manevra kurallarını ihlal etme ve kırmızı ışıkta geçme gibi eylemler tam kusur sebebi sayılmıştır (Örn: Kayseri 2. ATM, Bursa 3. ATM, Antalya 1. ATM). Bu durumlarda davalı sigorta şirketi ve sürücü, poliçe limitleri dahilinde zararın tamamından sorumlu tutulmuştur.
Kusur Paylaşımı (Müterafik Kusur): Kazanın oluşumunda her iki tarafın da kural ihlali yaptığı durumlarda kusur oranları paylaştırılmaktadır. Örneğin, bir kararda davalı %70, davacı %30 kusurlu bulunmuş; bir diğerinde taraflar %50-%50 kusurlu sayılmıştır (Bursa 2. ATM, İzmir 6. ATM).
Davacının Tam Kusurlu Olması: Davacı tarafın kazada %100 kusurlu bulunduğu hallerde, değer kaybı talepleri reddedilmektedir (İstanbul Anadolu 11. ATM).
B. Kusurun Tazminata Etkisi
Tazminat miktarı, belirlenen kusur oranına göre hesaplanmaktadır.
Davalı tam kusurlu ise hesaplanan değer kaybının tamamı hüküm altına alınır.
Kusur paylaşımı varsa, davacının kusur oranı tazminattan tenzil edilir. Örneğin, 43.000 TL değer kaybı hesaplanan bir olayda, davacının %25 kusuru düşülerek 32.250 TL’ye hükmedilmiştir (Konya 3. ATM).
Sorumluluk türü olarak, araç sürücüsü haksız fiil faili, araç maliki işleten sıfatıyla ve sigorta şirketi ise sözleşme/yasa gereği müştereken ve müteselsilen sorumlu tutulmaktadır.
- SİGORTA ŞİRKETİNE BAŞVURU ŞARTLARI VE USULÜ
Kararlarda, 2918 sayılı KTK’nın 97. maddesi uyarınca dava açılmadan önce sigorta şirketine başvurunun zorunlu bir dava şartı olduğu vurgulanmaktadır.
A. Başvuru Zorunluluğu ve Niteliği
Dava Şartı Olarak Başvuru: Sigorta şirketine başvuru, “tamamlanabilir dava şartı” veya “kesin dava şartı” olarak farklı şekillerde yorumlanabilmektedir.
* Bazı mahkemeler, başvuru yapılmadan açılan davaları dava şartı yokluğundan usulden reddetmiştir (İstanbul Anadolu 9. ATM - 2019).* Bazı mahkemeler ise başvurunun yargılama sırasında tamamlanabileceğini veya dava açılmadan önce yapılan başvurunun (eksik evrak iddiası olsa bile) yeterli olduğunu kabul ederek davaya devam etmiştir (Bakırköy 5. ATM, Bursa 1. ATM).
Başvurunun Şekli: Elektronik ortamda (mail, KEP) veya iadeli taahhütlü posta yoluyla yapılan başvurular geçerli kabul edilmiştir. Sigorta şirketlerinin “eksik evrak”, “IBAN bildirilmedi” veya “eksper raporu yok” şeklindeki savunmaları, mahkemelerce genellikle başvurunun geçersizliği sonucunu doğuracak nitelikte görülmemiş ve reddedilmiştir (İzmir 1. ATM, Antalya 2. ATM).
B. Süreler ve Temerrüt
Cevap Süresi: Sigorta kuruluşunun başvuru tarihinden itibaren 15 gün içinde cevap vermesi gerekmektedir.
Temerrüt Tarihi: Faiz başlangıcı için temerrüt tarihi belirlemesinde iki farklı yaklaşım görülmektedir:
1. Başvurudan itibaren 8 iş günü sonrasını temerrüt tarihi olarak kabul eden kararlar (İstanbul 16. ATM, İzmir 1. ATM).2. KTK 99. madde ve 97. madde gereği 15 günlük yasal sürenin bitimini temerrüt tarihi olarak kabul eden kararlar (Ankara 5. ATM, İzmir 6. ATM).
Sigorta şirketi başvuruya rağmen ödeme yapmazsa veya eksik ödeme yaparsa, davacı dava açma hakkını kazanmaktadır.
- DİĞER HUKUKİ DEĞERLENDİRMELER
Zamanaşımı: Değer kaybı taleplerinde kaza tarihinden itibaren 2 yıllık zamanaşımı süresi dikkate alınmaktadır.
Arabuluculuk: Ticari davalarda zorunlu arabuluculuk şartının yerine getirilmesi gerekmektedir. Arabuluculuk tutanağının dava dilekçesine eklenmesi şartı aranmaktadır (İzmir 2. ATM).
Mükerrer Başvuru ve Kesin Hüküm: Aynı konuda Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvurulmuş ve karar verilmişse, genel mahkemelerde açılan davalar kesin hüküm veya derdestlik nedeniyle reddedilmektedir (İstanbul Anadolu 12. ATM).
Poliçe Limitleri: Sigorta şirketinin sorumluluğu, kaza tarihindeki poliçe limitleri ile sınırlıdır.
- EK BİLGİLER
İkincil bilgi sağlayan kararlarda şu hususlar öne çıkmaktadır:
Husumet Ehliyeti: Sigorta acentesi (örneğin bir banka şubesi) aleyhine doğrudan dava açılamayacağı, davanın sigorta şirketine yöneltilmesi gerektiği, aksi halde pasif husumet yokluğundan davanın reddedileceği belirtilmiştir (Konya 4. ATM).
Feragat ve Sulh: Tarafların yargılama sırasında sulh olması veya davacının feragat etmesi durumunda, mahkemelerce kusur veya başvuru şartlarına dair esasa ilişkin hüküm kurulmadan davanın sonuçlandırıldığı görülmüştür (Ankara 3. ATM, İstanbul Anadolu 13. ATM).
İspat Yükü: Değer kaybı taleplerinde aracın daha önce kazaya karışıp karışmadığı, kilometresi ve hasarın niteliği gibi unsurların ispatı önem taşımaktadır. Lüks araçlarda küçük hasarların bile değer kaybı yaratabileceği iddia edilse de, bu durumun bilirkişi raporlarıyla somutlaştırılması gerekmektedir.
